+A A -A

«Сандықтау ауданы әкімінің аппараты» MM

Қазақша Русский

БЖЗҚ өзін-өзі жұмыспен қамтушылардың қамын ойлайды

Бiрыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры халықтың зейнетақымен қамсыздандыру саласындағы қаржылық сауаттылығын, жинақтаушы зейнетақы жүйесi мен БЖЗҚ-ға деген сенiм деңгейiн анықтау мақсатында биыл да тәуелсiз компанияның күшiмен 2018 жылдың қорытындысы бойынша әлеуметтiк зерттеу жүргiздi. Зерттеу қорытындысы бойынша жинақтаушы зейнетақы жүйесi туралы базалық бiлiмге ие тұрғындардың үлесi 60,2 пайызды көрсетсе, Қорға деген сенiм деңгейi 10 баллдық шәкiлде 6,4 баллға жеттi. Бұл ретте сауалнамаға қатысқан тұрғындардың 78,3 пайызы (2017 жылдың қорытындысы бойынша 61 пайыз) еңбек қызметi аяқталған соң, қаржылық әл-ауқаттың негiзi зейнетақы болады деген пiкiрмен келiседi. Демек адамдар ертеңгi күнi, болашақ зейнетақысы туралы ойлана бастады деген сөз. Ал бұл экономикалық тұрғыдан тұрақты қоғамның негiзi болып табылады.

Қор бүгiнде белсендi тұрғындарды жинақтаушы зейнетақы жүйесiмен қамту бағытында қарқынды жұмыс жүргiзiп келедi. Сәйкесiнше БЖЗҚ-ға деген сенiм деңгейi арта түсетiндiгiне сенiм мол.

Соңғы жылдары кiшiгiрiм болса да өз бизнесiн жүргiзетiндер, әрi қашықтықтан фрилансер болып жұмыс iстеп, қызмет көрсететiн өзiн-өзi жұмыспен қамтушылар саны да артып келедi. Соңғы деректер бойынша елiмiзде мұндай адамдардың саны екi миллионнан асады. Олар негiзiнен өздерiне жұмыс iстейдi және әрине, табыстары тұрақты емес. Көпшiлiгi салық төлемейдi және зейнетақы қорына жарна аудармайды. Ал мұның салдары кейiн үлкен қиындыққа әкеп соғары hақ. Өйткенi, олар зейнетақы жинақтары болмаған соң, қарттық шақта кедейлiк қамытын киюi ықтимал. Бұл адамдар зейнетақы қорынан жеке зейнетақы шотын ашқан соң, өкiнiшке қарай, оған жарна аударып тұруды ұмытады.

Мiне, Қор мамандары осындай «ұйқыдағы» (жинақ ақша бар, бiрақ бiрнеше жыл жарна аударылмаған) немесе «нөлдiк» (бiр тиын ақша жоқ) шоттардың иелерiмен жарналарды тұрақты аударып тұру жайында ақпарат беру-түсiндiру жұмыстарын жүргiзiп жатыр. Мысалы, Қор мамандары 2019 жылдың басынан берi 180,8 мыңнан астам шоттың иелерiмен байланыс орнатты. Олардың iшiнде 9,2 мыңнан астам адам ағымдағы жылдың 1 қаңтары мен 30 сәуiрi аралығында шамамен 137 млн теңгеге зейнетақы жарналарын аударды. Жалпы белсендi емес шоттармен жұмыс жүргiзу барысында Қор (2018 жылдың ақпаны мен 2019 жылдың 1 мамыры аралығы) шоттарына бiрнеше жыл бойы жарна түспеген 810,8 мың адаммен байланыс орнатып, ақпарат беру-түсiндiру жұмыстарын жүргiздi. Соның арқасында белсендi емес шоттарға жалпы сомасы 2,4 млрд астам теңгеге зейнетақы жарналары түстi.

2019 жылдың 1 мамырындағы жағдай бойынша зейнетақы жинақтарының жалпы сомасы 9,8 трлн теңгеге жеттi. Жыл сайынғы өсiм 20 пайызды құрап отыр. Бұған зейнетақы жарналарын Қорға тұрақты аударып отыратын белсендi салымшылардың арқасында қол жеткiзiлiп отыр. Олардың шоттарындағы жинақтардың сомасы орташа есеппен 5-10 млн теңгенi құрайды. Қазiрдiң өзiнде Қордан өз жинақтары есебiнен ай сайын 300 мың теңгеге дейiн зейнетақы төлемдерiн алатын зейнеткерлер баршылық.

Өзiн-өзi жұмыспен қамтушылар үшiн зейнетақы жинақтарын қалыптастырудың бiрнеше жолы бар.

Бiрiншiден, жалақысы тұрақты емес немесе жұмыс жағдайына және белгiленген салық тәртiбiне байланысты зейнетақы жарналарын тұрақты төлей алмайтындар үшiн ерiктi зейнетақы жарналарын аудару — болашақта таптырмас табыс көзiне айналуы мүмкiн. Бұл жарналардың мөлшерi мен төлеу кезеңдiлiгiн салымшылар өздерi белгiлейдi. Жеке тұлға бұл жарналарды өз табысы есебiнен үшiншi бiр тұлғаның атына да аудара алады. Мысалы, зейнетақылары қомақты болуы үшiн ата-аналарының атына немесе бала күтiмiмен уақытша үйде отырған жұбайының атына аударуы мүмкiн. Заңды тұлғалар да өз кезегiнде жеке тұлғалардың, мысалы, өз қызметкерлерiнiң атына, оларды жұмысқа ынталандыру үшiн ерiктi зейнетақы жарналарын аударуға құқылы.

Екiншiден, Бiрыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры тұрғындар арасында әрбiр қазақстандықтың жинақтаушы зейнетақы жүйесiне қатысуы керектiгi туралы кең көлемде ақпарат беру-түсiндiру жұмыстарын жүргiзуде. Бұған қоса мемлекеттiк деңгейде басқа да ынталандыру шаралары қолданылуда.

Азаматтық-құқықтық сипаттағы шарттар бойынша жұмыс iстеп, қызмет көрсететiн жеке тұлғалар 2018 жылдың шiлдесiнен бастап мiндеттi зейнетақы жарналарын өз бетiмен екiншi деңгейдегi банктер немесе Қазпошта арқылы төлеуге мiндеттелдi. Бұған дейiн олар тек құқылы болатын. Бұл ретте 2019 жылдың қаңтарынан бастап олар үшiн мiндеттi зейнетақы жарналарын төлеу тәртiбi жеңiлдетiлдi.

Ендi, егер жеке тұлғалар, олардың iшiнде фрилансерлер жұмыс iстеу үшiн немесе қызмет қызмет көрсету үшiн салық агенттерiмен азаматтық-құқықтық сипатта шарт жасасатын болса, олар үшiн Қорға мiндеттi зейнетақы жарналарын осы салық агенттерi төлейдi. Ал егер еңбек шарты бойынша жұмыс iстемейтiн жеке тұлғалар, олардың iшiнде фрилансерлер салық агентi болып табылмайтын жеке тұлғалармен азаматтық-құқықтық сипатта шарт жасасатын болса, олар осы шарт бойынша алған табыстан Қорға мiндеттi зейнетақы жарналарын төлеуден босатылады. Бiрақ бұл ретте олар Қорға мiндеттi зейнетақы жарналарын өз ұйғарымымен төлеуге құқылы. Жарналарды Қорға өз еркiмен аудару жеке зейнетақы капиталын қалыптастыруға оң әсер етедi.

Үшiншiден, ағымдағы жылдың басынан бiрыңғай жиынтық төлем (БЖТ) енгiзiлдi. Ол өзiн-өзi жұмыспен қамтушы жеке тұлғалардың бейресми қызметiн тiркеудi оңайлатуға бағытталған. БЖТ арқылы төрт мiндеттi төлемдi: мемлекеттiк кiрiстер органына төленетiн жеке табыс салығын (ЖТС), БЖЗҚ-ға төленетiн мiндеттi зейнетақы жарналарын, Мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру қорына төленетiн әлеуметтiк аударымды және Мiндеттi әлеуметтiк медициналық сақтандыру қорына төленетiн әлеуметтiк аударымды бiр төлеммен жүзеге асыруға болады. Осылайша адамдар барлық төлемдердi жеңiлдетiлген жағдайда жүзеге асырып, әлеуметтiк қамсыздандыру мен медициналық сақтандыру жүйесiне қатысуға мүмкiндiк алды. Бұдан басқа БЖТ төлеушi қазақстандықтар жинақтаушы зейнетақы жүйесiне қатысып, жинақтарын молайтады және қатысу өтiлiне қарай мемлекеттiк базалық зейнетақыны жоғары мөлшерде алуға үмiт арта алады. Өйткенi, базалық зейнетақы еңбек өтiлi мен жинақтаушы зейнетақы жүйесiне қатысу өтiлiне қарай тағайындалатыны белгiлi. Бұл бағытта жақсы нәтижелерге қол жеткiзiлдi.

2019 жылдың 4 айы iшiнде салымшылардың шоттарына жалпы сомасы 49,5 млн теңгеге 95,8 мың жарна келiп түстi. Бұдан басқа өнiмдi еңбекпен қамту және жаппай кәсiпкерлiк бағдарламалары жұмыс iстейдi.

Қазiр жұмыссыз жүрген, бiрақ тұрақты жұмыс iстегiсi келетiндер үшiн жұмысқа тұру, жаңа мамандықты игерi мүмкiндiктерi пайда болып жатыр. Бұл да жинақтаушы зейнетақы жүйесiне қатысудың маңыздылығын түсiндiруге бағытталған маңызды қадам болары сөзсiз.

Мақаланы құрған күні 06.06.2019 16:52
Мақаланы жаңартқан күні 06.06.2019 16:52
Қаралым саны: 609