БІЗДІҢ МАҚСАТ – МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗМЕТШІЛЕРДІ ЫНТАЛАНДЫРУДЫҢ ЖОҒАРЫ ДЕҢГЕЙІНЕ ҚОЛ ЖЕТКІЗУ

Ұлт жоспары «100 нақты қадамның» кiрiспесiнде оның қоғам мен мемлекеттегi түбегейлi өзгерiстердi қалыптастыратыны айтылған, олардың басты мақсаты — жүйелi аурулардың сыртқы белгiлерiн жуып-шаю емес, оны емдеу болып табылады.

Дамыған 30 елдiң қатарына кiруге жол ашатын, кәсiби мемлекеттiк аппараттың қалыптасуына бөгет болатын осындай жүйелi мәселелердiң бiрi — халыққа тиiмдi және адал қызмет ету идеясын құнсыздандыратын мемлекеттiк қызметшiлердiң еңбек ақы деңгейiнiң жеткiлiксiз дәрежедегi бәсекеге қабiлеттiлiгi болып табылады.

Бұл — мемлекеттiк аппарат қызметкерлерiнiң кәсiби дәрежесiнiң төмен деңгейiнiң және олардың жемқорлыққа ұшырау себептерiнiң бiрi.

Мемлекет басшысының тапсырмасымен бiз осы мәселенi шешудiң кешендi амалдарын қарастырдық.

Бiрiншiден, кадрларды iрiктеу және жоғарылату барысында бiлiктiлiк тәсiлi енгiзiлдi. Маманның бiлiм деңгейiн ғана емес, сонымен қатар оның өз бiлiмiн күнделiктi қызметте қалай қолданатынын және осыған қажеттi дағдылары мен қабiлеттерiнiң болуын анықтаудың маңыздылығымен келiспеу мүмкiн емес. Нәтижелi жұмыскер болу үшiн теориялық бiлiм жеткiлiксiз. Мысалға, көшбасшылық саласындағы маман әрқашан көшбасшы болуға қабiлеттi емес.

Екiншiден, мемлекеттiк органдардың қызметшiлерiн бағалау жүйесiн қайта қарастыру iске асырылды. Бұл жүйенiң кемшiлiктерi айқын. Мемлекеттiк қызметшiнiң атқаратын жұмысының нәтижелiлiгi оның ұйымның стратегиялық жоспарын жүзеге асыруға қосқан жеке үлесiне әдiл баға беруге мүмкiндiк бермейтiн ресми көрсеткiштерге орай анықталды.

Бiз маманның кәсiби қалыптасуын ғылымға негiзделген тексеру жүйесiн енгiзу арқылы осы және басқа кемшiлiктердi жойдық. Бұл жүйенiң сапасы «Б» корпусының әкiмшiлiк мемлекеттiк қызметшiлерiн кешендi аттестаттау барысында сыналды.

Мемлекеттiк органдардың қызметшiлерiн қаржылық ынталандыруды күшейту қажет болды.

Мемлекеттiк қызметшiлердiң еңбекақысын олардың қызметiнiң нәтижелерiне байланысты көтеру Ұлт жоспарында көрiнiс тапқан түйiндi мiндеттердiң бiрi екендiгi белгiлi. Оны шешу Мемлекет Басшысының бiздiң барлық жұмысымыз халықтың табыс деңгейiн арттыруға бағытталуы тиiс деген нұсқауы тұрғысында айрықша өзектiлiкке ие болады.

Ол үшiн еңбекақы төлеудiң жаңа жүйесi әзiрлендi, пилоттық режимде Агенттiкте, Әдiлет министрлiгiнде, Астана қаласының және Маңғыстау облысының әкiмдiктерiнде енгiзiлдi.

Ол екi бөлiктен тұрады: факторлы-балдық шкала негiзiнде анықталатын «тұрақты» және бiр жыл iшiнде атқарған жұмыс нәтижелерi бойынша кем дегенде 4 жалақыдан жоғары бонус төлеуге байланысты «ауыспалы».

Пилоттық жобаның мәнi неде? Жаңа жүйенiң үш айқындаушы факторы бар. Ол құзыреттiлiк пен жұмыс тәжiрибесi, шешiлетiн мiндеттердiң ауыртпалық деңгейi және нәтижеге қол жеткiзу үшiн жауапкершiлiк деңгейi.

Аталған факторлар бойынша «ұпайлар» жиынтығы еңбекақы төлеудiң жаңа кестесiндегi лауазымның орнын айқындайды. Ол 4 блокқа бiрiккен: жауапты хатшылар, аппараттардың басшылары мен комитеттердiң төрағалары кiретiн жоғары басқарушы, негiзгi, жәрдем берушi және қосалқы.

, Қызметiнiң тиiмдiлiгi ұйымның стратегиялық мақсаттарға қол жеткiзуi үшiн түйiндi болып табылатын негiзгi салалық бөлiмшелердегi жұмыс, әрине, жәрдем берушi және қосалқы құрылымдардағы жұмыспен салыстырғанда әлдеқайда жоғары төленетiн болады.

Еңбекақы төлеудiң жаңа жүйесiн енгiзу не бередi?

Бiрiншiден, материалдық ынталандырудың пәрмендi тетiгi құрылады. Бiз бiрiншi рет жұмыстың сипатына, ауыртпалық деңгейiне және тиiмдiлiгiне қарамастан, барлығы тең дәрежеде жалақы мен сыйақы алатын теңестiрiлген тәсiлден бас тартамыз.

Мысалға, мемлекеттiк органның стратегиялық мақсаттарына қол жеткiзуде маңызды рөл атқаратын департаментiнiң сарапшысы, құжаттарды тiркеу мен жiберу бойынша мiндеттердi атқаратын канцелярия бөлiмiнiң маманымен бiрдей еңбекақы алады. Бiреуi тиiмдi басқарушылық шешiмдердi тұрақты iздеумен айналысса, екiншiсi әзiрленген дайын алгоритм шеңберiнде әрекет етедi. Сыйақыға байланысты жағдай да осындай.

Яғни, әдiлеттiлiктiң негiзгi қағидасы бұзылады.

Екiншiден, жаңа моделдi қолдану аймақтардағы және орталықтағы мемлекеттiк қызметшiлердiң жалақысындағы үйлеспеушiлiктi 70%-дан 10%-ға дейiн түбегейлi қысқартуға мүмкiндiк бередi. Ол «орталық-аймақ-орталық» қағидасы бойынша кадрлар айналымы тетiгiн тиiмдi қолдануға мүмкiндiк бередi.

Үшiншiден, осы жолмен бiз мемлекеттiк қызметтi әсiресе талантты жастар үшiн еңбек нарығындағы тартымды, бәсекеге қабiлеттi ойыншы ретiнде таныстыра аламыз. Бүгiнгi күннiң өзiнде пилоттық органдардағы мемлекеттiк қызметшiлердiң жалақысы екi есе артты.

Ол еңбекке деген қатынасты түбегейлi өзгертедi, яғни заманауи адамды жетiстiкке жетелейтiн жасампаздық пен көшбасшылыққа шақырады.

Әрине, санаулы айлар iшiнде мемлекеттiк қызметшiлердi материалдық ынталандырудың үздiк моделi құрылады деп есептеу қателiк болар. Сол себептi бұл жобаны жүзеге асырудың барлық мәселелiк жақтарын талдап, әрi қарай оны барлық мемлекеттiк аппарат ауқымында iске қосу үшiн пилоттық режимде енгiзiлдi.

Пилоттық жобаның аралық нәтижелерi қызметшiлердiң адал және тиiмдi еңбек етуге талпынысын, сонымен қатар бәсекенiң артуын көрсетiп жатқанын атап өткен жөн. Өткен жылмен салыстырғанда кадрлардың ауысуы шамамен 3 есе азайды, ал Әдiлет министрлiгiнде ағымдағы жылы мемлекеттiк қызмет жүйесiнен бiр де бiр адам кетпеген.

Бiр орынға жарияланған байқауға үмiткерлер саны 55, ол мемлекеттiк қызметтiң тартымдылығы мен абыройының артуын дәлелдейдi. Реформаның жоғары тиiмдiлiгiнiң маңызды көрсеткiштерiнiң бiрi — пилоттық жобаны жүзеге асыруға қатысатын мемлекеттiк органдардан сұрастырылған жұмысшылардың 95%, оның нәтижелерiне қанағаттануында.

Факторлық-балдық шкала шеңберiнде жалақының артуына қарамастан ағымдағы жылы Агенттiктiң штат санын толықтыруға мараторий жүргiзу арқылы орталықта 30% және аймақтарда 10% оңтайландырдық, бұл орталық аппараттың орындаушылық сатысындағы қызметшiлердiң жалақысын 60%-ға, аймақтық департамент қызметшiлерiнiң жалақысын 10%-ға арттыруға мүмкiндiк бердi.

Бұл бағыттағы келесi қадам кадр қызметтерiнiң жұмысын қолданыстағы «Е-қызмет» ақпараттық жүйесi негiзiнде жалпы қызмет көрсету орталығының үлгiсiне ауыстыру болды.

Шетелдiк және отандық тәжiрибе көрсеткендей, жеке компаниялар мен мемлекеттiк мекемелердiң адамзаттық капиталы сапасын айтарлықтай арттыруға қол жеткiзу, сонымен қатар HR-саясат саласында шығындарды азайту қызметкерлердi басқарудың интеграцияланған жүйесiн құру арқылы қамтамасыз етiледi. Ол қызмет көрсету орталығының жалпыға ортақ модельдерiнiң бiрi. Мысалы, Нидерландыда қызметкерлердi басқару саласында қызмет көрсететiн осындай орталықты құру мемлекеттiк мекемелердiң аталған қызметтi атқаратын жұмыскерлер санының 50 пайызға қысқаруына және 250 млн. АҚШ доллары көлемiндегi қаражаттың үнемделуiне алып келдi.

Бiздiң жобаны жүзеге асыру HR-үрдiстерiне жұмсалатын шығынды қысқартуға мүмкiндiк бередi.

Қызметкерлердi басқарудың интеграцияланған жүйесiнiң жұмыс iстеуi шеңберiндегi кадрлық iс-жүргiзудi орталықтандыру мемлекеттiк органдардың құрылымы мен қызметшiлерiн оңтайландырудың сапалы жаңа кезеңiнiң бастамасы болмақ. Бiздiң есебiмiз бойынша, аталған модельдi барлық мемлекеттiк қызмет ауқымында қолдану кадр бөлiмдерiнiң қызметкерлерiн және жалақы төлеу бойынша бухгалтерлердi шамамен 4600 қысқартып, жыл сайын 5,5 млрд. теңге үнемдеуге алып келедi.

Оңтайландыру бойынша кешендi жұмыс мемлекеттiк қызметшiлердiң еңбекақысының жаңа жүйесiн енгiзу бойынша жобаға қатысатын әкiмдiктерде де жүргiзiлуде.

Осылай, өзгертудiң арқасында Астана әкiмдiгi басқармаларының саны 30-дан 21-ге дейiн қысқарды. Артық басқарушылық құрылымдар оңтайландырылды, қосарланушылық жойылды. Агенттiкке ұқсас қызметшiлердi басқарудың бiрыңғай қызметi, сонымен қатар бақылау саласында Бiрыңғай орган құрылды. Халықпен керi байланыс құруға арналған «I-komek» бағдарламасы iске қосылды.

Маңғыстау облысында басқарушылық құрылымдарды оңтайландыру, бизнес-үрдiстердi автоматтандыру жүргiзiлуде, аудандар қағазсыз құжат алмасу жүйесiне ауысуда.

Бақылау-қадағалау мiндеттерiнiң қысқаруы, қосарланушы мiндеттердiң жойылуы, мiндеттердi бәсекелi ортаға жiберу және әрi қарай цифрландыру мемлекеттiк органдардың құрылымдары мен штат санының оңтайландырылуына, мемлекеттiк қызметшiлердiң еңбекақысын арттыруға арналған қажеттi қаржы қорының пайда болуына әкеледi.

Лауазымдары қысқартылатын мамандарды әлеуметтiк қорғау мақсатында бiз бейiндi мемлекеттiк органдармен бiрлесiп оларды қайта оқыту және әрi қарай жұмыспен қамтамасыз ету мәселесiн шешудемiз.

Жалпы факторлы-балдық шкаланы енгiзу бойынша жұмысты мемлекеттiк органдарда шығындарды оңтайландыру есебiнен қарастырылатын қаржының болуын есепке ала отырып, кезең-кезеңiмен өткiзу қарастырылған. Соның өзiнде Президенттiң 2007 жылғы 29 наурыздағы «Әкiмшiлiк реформаны одан әрi жүргiзу жөнiндегi кейбiр шаралар туралы» Жарғысына сәйкес еңбекақы төлеудiң қолданыстағы қорының бюджетке қайтаруды қажет етпейтiндiгiн, яғни мемлекеттiк органдардың теңгерiмiнде қалдырылатындығын ескертiп өткен жөн.

Мансаптық модельдi құрудың әлемдiк тәжiрибесi бойынша мемлекеттiк қызметшiлерге қойылатын талаптарды арттырумен қатар, олардың әлеуметтiк қорғалуының деңгейiн де арттыру қажет. Сол себептi қазiргi уақытта Президент Әкiмшiлiгiнiң қолдауымен Агенттiк мемлекеттiк қызметшiлердi әлеуметтiк қамту деңгейiн жақсарту бойынша шаралар әзiрлеуде.

Баспаналы болу және зейнетақы тағайындау, балабақшаларда орындармен қамтамасыз ету, аймақтарда денсаулықты қалыпқа келтiру үшiн жағдайлар жасау барысында жеңiлдiктер ұсыну сөз болып отыр.

Мемлекеттiк қызметшiлердiң әлеуметтiк жағдайларын жақсартуға Мемлекет басшысының 5 әлеуметтiк бастамасын, оның iшiнде «7-20-25» бағдарламасын жүзеге асыру маңызды серпiлiс бермек. «Қазақстанның тұрғын үй құрылыс банкi» АҚ-мен бiрлесiп әскери қызметшiлер мен арнайы органдардың қызметшiлерiне арналған бағдарламалар сияқты әкiмшiлiк мемлекеттiк қызметшiлерге арналған «5-5-25» ипотека мәселесiн әзiрлеу шаралары басталды.

Жаңа еңбекақы жүйесiн қосқанда, мұның барлығы мемлекеттiк қызметшiлердiң ынтасын айтарлықтай арттыруға мүмкiндiк беретiн болады.

Мемлекеттiк қызметшiлердiң жалақысын орташа деңгейде екi есе арттыру бойынша реформаны толыққанды жүзеге асыру 220 млрд. теңге қосымша қаржыны талап етедi. Қаражат мөлшерi ауқымды, бiрақ, оны тiптi бюджетке ауыртпалық түсiрмей-ақ қарастыруға болады.

Аталған жұмыс Ұлттық экономика министрлiгiнде Агенттiкпен бiрлесе Мемлекет басшысының мемлекеттiк органдар мен ведомстволық бағынышты ұйымдарды оңтайландыру мен нығайту туралы тапсырмасы аясында орындалып жатыр. Бiз бастапқы кезеңде бос жұмыс орындарын қысқартуды дұрыс деп есептеймiз. Олардың мөлшерi шамамен 12 мың. Ол бiрден 13 млрд. теңгенi бөлуге мүмкiндiк бередi.

Бағынысты ұйымдарды оңтайландыру тұрғысынан, олардың ұйымдық-құқықтық нысанын коммуналдық мемлекеттiк мекемеден (КММ) коммерциялық емес акционерлiк қоғамға (КЕАҚ) өзгерт тиiмдi шаралардың бiрi болып табылады.

КЕАҚ форматында жұмыс iстеудiң негiзгi артықшылығы — басқарудың икемдiлiгi, бюджеттi бөлудегi тәуелсiздiк, қызметкерлердi бәсекеге қабiлеттi жалақымен қамтамасыз ету және қызметкерлер санының азаюту мүмкiндiгi.

Мысалы, осы өзгерiстiң нәтижесiнде Астана әкiмдiгi Балалар үйiнiң басшылығы қаржы-шаруашылық қызметiнiң ашықтығын арттырды. Салдарынан 90 млн. теңгеге үнемдiлiк жасалып, өрт қауiпсiздiгi жүйесiн жетiлдiруге, үй-жайларды жөндеуге және жылумен қамтамасыз ету инфрақұрылымын жақсартуға, биометриялық қол жеткiзу жүйесiн енгiзуге бағытталған.

Ең бастысы, қолда бар бюджетпен қызметкерлердiң жалақысын 3-4 есеге көтеру мүмкiндiгi болды. Егер бұрынғы еңбекақы 33-тен 120 мыңға дейiн болса, бүгiнгi күнi 120-дан 450 мыңға дейiн жетiп отыр. Астанылық балалар үйiнде жүргiзiлген бұндай жұмыс басқа мемлекеттiк мекемелер үшiн үлгi бола алады деп ойлаймын.

Жоғары ынталанған мемлекеттiк қызметшi, өзiнiң мансаптық және материалдық келешегiнiң тұтас және толығымен ұйымның мақсаттарын жүзеге асыруға қосқан өз үлесiне, әлеуетi мен жеке қасиеттерiне баға беруге тәуелдi екенiне сенiмдi болған жағдайда өзiнiң абыройын бағалап, әрқашан өзiнiң кәсiби бiлiмi мен дағдыларын дамытуға талпыныс жасайтыны ешбiр күмән туғызбайды. Бұл — бiздiң атқаратын еңбегiмiзден күтiлетiн нәтиже.

Қазақстан Республикасы Мемлекеттiк қызмет iстерi және
сыбайлас жемқорлыққа қарсы iс-қимыл агенттiгiнiң төрағасы
Алик Шпекбаев

28.06.2018
LANG_PROSMOTR_COUNT 163